2.2 L inuem

inuem_1.png

Sce lijon chësta risses, ne capions tant che nia. Ciuldì? Ajache l mancia i inuemes: chëla paroles che nes dij de cie che son tl lëur de rujené. Zënza chisc ne n’à chësta risses degun senificat, ma sce i cuncion ite coche i toca, pona sons boni de liejer y de capì.

inuem_2.png

I inuemes, dic sostantifs (dal latin nomen substantivum ‘parola che dà esprescion ala sustanza de na cossa’), ie perchël na pert scialdi mpurtanta dla rujeneda.
L inuem à, deberieda cun l verb, na funzion fundamentela tla comunicazion.


Cie ie pa l inuem?

I inuemes ie paroles plëines, chël uel dì che les à n senificat autonom y les crësc for inò de numer. Canche te na cumenanza linguistica vëniel a se l dé cosses nueves, ideies, fenomens y n.i.,
chisc de bujën de inuemes nueves (internet) o inuemes che ie bele da garat a chëi che l ti vën dat de plu senificac (program, ).

L inuem ie na pert mudënta dl descurs. L ie metù adum da na pert, per l solit, nia mudënta: la ravisa, che à laite l senificat spezifich, y da na pert mudënta: la desinënza (la flescion gramatichela o morfem gramatichel) che tres si variazions possa dé esprescion al genus (masculin o feminin) y al numer (singuler o plurel). Vel’inuem possa nce tl plurel mudé pert dla ravisa:

sor – surans, oma – umans, ucel – uciei, fra – fredesc.

Fajon n valgun ejëmpli cunfruntei cun l talian:

bambin-o → mut       bambin-i → mut-ons
bambin-a → mut-   bambin-e → mut-ans

vitell-o → vadel         vitell-i → vadiei
vitell-avadel-a      vitell-evadel-es

Eserzizies

Mëter tl plurel chisc sostantifs, sce i l à, y scrì leprò l genus.
Ej.: turist: turisć (s.m.)
Sce l ne n’ie nia n plurel cuncé ite na rissa: -
energia
ëifoma
nvià
sor
dialogh
tle
spinel
mitologia
dromedar
berstot
eguia
cioch
ciulea
cumpani
sach
di
prëscia
saudea
fia
duturëssa
pra
miracul
picià
uem
pazienza
 
cialé do soluzions   
Mëter tl singuler chisc sostantifs y scrì leprò l genus.
Ej.: fenans: fëna (s.f.)
surans
pisciadoies
spediei
curnijes
ciamorces
cafeies
cumëmbri
madroc
umans
gusteies
calesses
lënghes
sostantifs
sëures
studies
apoteches
leresc
mosces
calëndri
arpejons
fazulëc
modiei
jëuni
smueies
ciamëijes
 
cialé do soluzions