2.4 L agetif cualificatif


La familia rica de Ingrid stajova te na cësa nueva, bela y granda. I ujins pueresc vivova te na utia vedla y melciafieda. Te stua de Ingrid fovel truep chedri antics y na bibliotech cun truep libri vedli. Canche l fova n di de festa se trajovela gën sëura n guant blanch y ciauzei cueceni. Si oma ti ova nce cumprà n sbeter brum. Chël ne se tra-jovela mei sëura, ajache l fova lerch y l ova la manies longes.

Lijan chësta risses unions al savëi che la familia de Ingrid fova rica, che si cësa fova nueva, bela y granda y che i ujins fova pueresc; chësc vën a se l dé de gra ai agetifs cualificatifs auzei ora te chësc test.
Chisc agetifs adurvons per dì plu a puntin y arichì l senificat di inuemes a chëi che i se referësc. Sce i unissa straichei, pitëssa vel’ frasa n cheder nia finà y manco tler: *La familia de Ingrid stajova te na cësa o, nchinamei, zënza senificat: *Chël ne se trajovela mei sëura, ajache l fova.


L agetif (dal latin adiectivum ‘che n njonta’) ie na pert mudënta dl descurs, che vën njunteda al inuem per auzé ora na cualità o velch plu a puntin n cont dl inuem. Tla majera pert di caji iel na cuncurdanza gramatichela. Belau duc i agetfs ie perchël paroles mudëntes, che à na flescion gramatichela tl genus y tl numer (bel – bela, biei – beles). I agetifs cuncurdea de regula cun l inuem tl cuntest dla frasa:

la blòta muta          l ciaval blanch


Tl plurel
se cumporta i agetifs te na maniera defrënta. Sce l agetif à la funzion atributiva y l ie dan l sostantif, vëniel adurvà tla forma dl singuler:

la blòta mutans (nia: la *blòtes mutans)
i gran ciavei blanc (nia: i *granc ciavei)

Coche n vëija l agetif blanc, ntant sce, che vën do l sostantif, cuncurdea cun ciavei.

Eserzizies

Mëter tl plurel i inuems y i agetifs tla frases che vën do.
Do marënda mai for n bon mëil. .
L lëuf ie n tier salvere. .
L mur ie gros plu de n meter. .
La pitla furmia porta for n gran pëis. .
Chësta joca à n busc. .
Si liber ie plu bel che l mie. .
Chël mut va gën sa mont. .
L crëp plu aut dl mond ie tl Nepal. .
L troi da mont su ie ërt y strënt. .
 
cialé do soluzions   
Valutea la posizion dl agetif te chësta esprescions y, sce la ie faleda, scrijela mo n iede. Cëla de spieghé ti cumedura.
na chedra scatula granda
na tudëscia grupa mpurtanta
n scherpënt crëp grant
la crisa mundiela politica
la nvajion turca militera
 
cialé do soluzions